Τριχοπτωση & Θεραπειες

Μύθοι & Συχνές Ερωτήσεις

Φωτογραφιες Περιστατικων

Δείτε Αποτελέσματα

←Επιστροφη στην αρχικη

Τριχοσκοπηση: Νεα Μεθοδος για τη Διαγνωση των Παθησεων του Τριχωτου της Κεφαλης

Η τριχοσκόπηση είναι η δερματοσκόπηση των τριχών και του τριχωτού του κεφαλής με τη χρήση χειροκίνητου δερματοσκοπίου ή βιντεομικροσκοπίου πολωμένου φωτός.

Η τριχοσκόπηση είναι η δερματοσκόπηση των τριχών και του τριχωτού του κεφαλής με τη χρήση χειροκίνητου δερματοσκοπίου ή βιντεομικροσκοπίου πολωμένου φωτός. Αυτό το άρθρο παρουσιάζει τον αναθεωρημένο τριχοσκοπικό αλγόριθμο για τις κοινές παθήσεις της τριχόπτωσης. Για τον αλγόριθμο της ουλωτικής αλωπεκίας, θα πρέπει να παρατηρηθούν προσεχτικά η απώλεια θυλακικών στομίων, οι μικροφλύκταινες ή/και οι πολύδυμες τρίχες (hair tufting/multigemini peli) από έξι τρίχες και άνω. Αν δεν μπορεί να παρατηρηθεί απώλεια θυλακικών στομίων στην περιοχή της τριχόπτωσης, τότε η διάγνωση που προκύπτει είναι η μη-ουλωτική αλωπεκία. Στην κατηγορία της μη-ουλωτικής αλωπεκίας, η γυροειδής αλωπεκία συναντάται συχνότερα και θα πρέπει να λαμβάνεται κατά κύριο λόγο υπόψιν στη διαφορική διάγνωση. Στην περίπτωση αυτή, τα πρώτα σημεία ελέγχου είναι οι κίτρινες κουκκίδες, οι μαύρες κουκκίδες ή οι σπασμένες τρίχες. Το κατ’ εξοχήν χαρακτηριστικό της ανδρογενετικής αλωπεκίας και της τριχοφυτίας είναι η ανομοιότητα στη διάμετρο των τριχών (≥20%) και οι μικρές σπασμένες τρίχες σε σχήμα κόμματος (comma hairs) αντίστοιχα. Οι ανωμαλίες στο στέλεχος της τρίχας μπορούν να διαγνωστούν με βάση τα χαρακτηριστικά της τριχοσκόπησης που έχουν αναφερθεί μέχρι τώρα.

Η τριχοσκόπηση είναι η δερματοσκόπηση των τριχών και του τριχωτού του κεφαλής με τη χρήση χειροκίνητου δερματοσκοπίου ή βιντεομικροσκοπίου πολωμένου φωτός. Ιστορικά, το 1993 οι Kossard και Zagarella περιέγραψαν εντοπισμένες λευκές κουκκίδες σε ουλωτική αλωπεκία σε σκούρο δέρμα ως το πρώτο δερματοσκοπικό εύρημα στις παθήσεις της τριχόπτωσης. Αν και ορισμένες εκθέσεις ανέδειξαν αργότερα τη χρησιμότητα της δερματοσκόπησης για τις παθήσεις των τριχών, αυτή η τεχνική δεν ήταν ακόμα τόσο δημοφιλής. Ωστόσο, αφότου η Ross και οι συνεργάτες ανέφεραν τη χρησιμότητα διαφόρων δερματοσκοπικών γνωρισμάτων για κοινές παθήσεις τριχόπτωσης και η Rakowska και οι συνεργάτες ανέδειξαν τη χρήση του δερματοσκόπιου για την παρατήρηση ανωμαλιών στο στέλεχος της τρίχας, η δερματοσκόπηση για τις παθήσεις των τριχών έγινε καυτό αντικείμενο και μελετήθηκε από πολλές ομάδες. Η δερματοσκόπηση χρησιμοποιήθηκε αρχικά για την παρατήρηση και τη διάγνωση μελαγχρωματικών βλαβών του δέρματος, όπως τον μελανοκυτταρικό σπίλο και το μελάνωμα, και υποστηρίχτηκε ότι η δερματοσκόπηση, ειδικά χωρίς γέλη εμβύθισης, αποτελεί διαφορετική μεθοδολογία για τις ασθένειες των τριχών από την ορθόδοξη δερματοσκόπηση (προσωπική επικοινωνία). Αυτή η τεχνική ορίστηκε αργότερα ως τριχοσκόπηση. Δεδομένης της μη-επεμβατικότητας και της εύκολης προσιτότητας στο τριχωτό της κεφαλής, αποδεικνύεται ιδιαίτερα χρήσιμη στην κλινική πρακτική. Μέσω της τριχοσκόπησης, μπορούν να παρατηρηθούν και να διαγνωστούν διαταραχές αλωπεκίας και διαταραχές στο στέλεχος της τρίχας, αποφεύγοντας την βιοψία δέρματος που σε διαφορετική περίπτωση είναι απαραίτητη για την ακριβή διάγνωση. Μάλιστα, οι κίτρινες κουκκίδες, που είναι τυπικό τριχοσκοπικό γνώρισμα της γυροειδούς αλωπεκίας, γίνονται αντιληπτές μόνο μέσω της τριχοσκόπησης. Η αλγοριθμική μέθοδος για την τριχοσκοπική διάγνωση της πάθησης της τριχόπτωσης είχε προταθεί παλιότερα και σε αυτό το άρθρο παρουσιάζεται και συζητείται η αναθεωρημένη έκδοσή της. Επιπλέον, συνοψίζεται η μέθοδος της τριχοσκόπησης για τις ανωμαλίες στο στέλεχος της τρίχας με βάση τα νέα τριχοσκοπικά ευρήματα.

BANNER GR 14 - Τριχοσκόπηση: Νέα Μέθοδος για τη Διάγνωση των Παθήσεων του Τριχωτού της ΚεφαλήςbannerGR3 15 - Τριχοσκόπηση: Νέα Μέθοδος για τη Διάγνωση των Παθήσεων του Τριχωτού της Κεφαλής       bannerGR2 15 - Τριχοσκόπηση: Νέα Μέθοδος για τη Διάγνωση των Παθήσεων του Τριχωτού της Κεφαλής

Ο αναθεωρημένος τριχοσκοπικός αλγόριθμος παρουσιάζεται στο Σχήμα 1. Στο πρώτο βήμα, πρέπει να παρατηρηθεί αν υπάρχει ή όχι απώλεια των θυλακικών στομίων. Η απώλεια των θυλακικών στομίων συνεπάγεται μόνιμη καταστροφή των τριχοθυλακίων, που επιφέρει ίνωση, και είναι συνεπώς ύψιστης σημασίας για την πρόβλεψη της πρόγνωσης, καθώς αυτό καθορίζει αν η τριχόπτωση είναι μη-αναστρέψιμη ουλωτική ή αναστρέψιμη μη-ουλωτική. Παρ’ όλα αυτά, μπορεί να είναι δύσκολο να καθοριστεί σε ορισμένες περιπτώσεις. Πράγματι, η οφίαση τύπου γυροειδούς αλωπεκίας έχει παρόμοια εικόνα με την απώλεια των θυλακικών στομίων χωρίς άλλα τυπικά γνωρίσματα της γυροειδούς αλωπεκίας στις περιοχές της τριχόπτωσης, θυμίζοντας την μετωπιαία ινωτική αλωπεκία. Αυτές οι δύο παθήσεις είναι παρόμοιες και σε κλινική εικόνα, καθώς παρουσιάζουν ατίθαση τριχόπτωση και άρα μπορεί να υπάρξει διαγνωστικό δίλημμα. Οι χαρακτηριστικές τριχοσκοπικές εικόνες στην μετωπιαία ινωτική αλωπεκία είναι η απώλεια των θυλακικών στομίων, η περιθυλακική απολέπιση (perifollicular scale) και το ασθενές περιθυλακικό ερύθημα, ενώ αυτές της γυροειδούς αλωπεκίας είναι οι σπασμένες τρίχες, οι μαύρες κουκκίδες, τρίχες σε μορφή θαυμαστικού (exclamation mark hairs), οι κίτρινες κουκκίδες και οι κοντές χνοώδεις τρίχες. Σε ό,τι αφορά την παθολογική διαδικασία, οι τρίχες σε μορφή θαυμαστικού οφείλονται στην ταχεία μετάβαση από την αναγένεση στην καταγένεση, οι σπασμένες τρίχες και οι μαύρες κουκκίδες στην επακόλουθη ευθραυστότητα των τριχών, και οι κίτρινες κουκκίδες στη διαστολή του προσβεβλημένου θυλακικού εκκολπώματος με κερατινικό υλικό και σμήγμα. Σε ό,τι αφορά τις ενδείξεις της γυροειδούς αλωπεκίας, οι κίτρινες κουκκίδες εμφανίζονται κατά την εφαρμογή τοπικού κορτικοστεροειδούς, υποδεικνύοντας ότι η προσεχτική και μακροπρόσθεσμη παρακολούθηση και παρατήρηση είναι σημαντικές για την ακριβή εξαγωγή της διαφορικής διάγνωσης.  Επιπλέον, η ουλωτική αλωπεκία των ορίων του τριχωτού της κεφαλής (cicatricial marginal alopecia) περιγράφηκε ως μία νέα ευδιάκριτη μορφή αλωπεκίας. Τα τριχοσκοπικά γνωρίσματα αυτής της μορφής είναι η αραιή πυκνότητα τριχών με απώλεια των θυλακικών στομίων, η μειωμένη διάμετρος των εναπομεινασών τριχών και η απουσία περιθυλακικής υπερκεράτωσης ή ανώμαλων αγγείων του τριχωτού της κεφαλής. Η ουλωτική αλωπεκία των ορίων του τριχωτού πρέπει να λαμβάνεται υπόψιν στη διαφορική διάγνωση της μετωπιαίας ινωτικής αλωπεκίας και της οφίασης τύπου γυροειδούς αλωπεκίας.

trixoskopisi-dentro

Σχήμα 1. Ο αναθεωρημένος αλγόριθμος για την τριχοσκοπική διάγνωση των παθήσεων τριχόπτωσης.

Όταν διαπιστωθεί ουλωτική αλωπεκία λόγω απώλειας των θυλακικών στομίων, θα πρέπει να παρατηρηθεί προσεχτικά η ύπαρξη μικροφλύκταινων ή/και πολύδυμων τριχών από έξι τρίχες και άνω. Οποιοδήποτε από αυτά τα δύο ευρήματα υποδεικνύει ουλωτική αλωπεκία ουδετερόφιλων ή μικτών κυττάρων (neutrophil- or mixed cell-mediated cicatricial alopecia), όπως αποψιλωτική θυλακίτιδα (folliculitis decalvans), χηλοειδή ακμή (acne keloidalis) και διαχωριστική κυτταρίτιδα του τριχωτού της κεφαλής (dissecting cellulitis of the scalp) σύμφωνα με την προσφάτως προτεινόμενη κατηγοριοποίηση της κύριας ουλωτικής αλωπεκίας. Στη μακροχρόνια αποψιλωτική αλωπεκία, κυριαρχούν λευκές και ροζέ (στο χρώμα του παγωτού φράουλας) περιοχές χωρίς θυλακικό άνοιγμα της τρίχας (hair follicular opening). Για πιο εύκολα αντιληπτή διάγνωση ανάμεσα στις παθήσεις αυτές, η κλινική εικόνα θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψιν. Αν δεν υπάρχουν ευρήματα όπως μικροφλύκταινες ή πολύδυμες τρίχες, είναι πολύ πιθανή η λεμφοκυτταρική ουλωτική αλωπεκία. Παρ’ όλα αυτά, όταν η αλωπεκία ουδετερόφιλων ή μικτών κυττάρων δεν είναι τόσο ενεργή ή καλά ελεγχόμενη, δεν εντοπίζονται φλύκταινες και ο αριθμός των πολύδυμων τριχών περιορίζεται σε τέσσερις ή πέντε τρίχες, που σημαίνει ότι η ουλωτική αλωπεκία ουδετερόφιλων ή μικτών κυττάρων δεν θα πρέπει να αποκλείεται εντελώς από τα προαναφερθέντα σημεία. Καθώς δύο ή τρία στελέχη τριχών φύονται από μία τριχοθυλακική μονάδα σε υγιή άτομα, η πολύδυμη τριχοφυΐα κρίνεται θετική όταν ο αριθμός των τριχών είναι τέσσερις και άνω. Σε ό,τι αφορά τον παθομηχανισμό των πολύδυμων τριχών, η φλεγμονή γύρω από τον ισθμό και το εκκόλπωμα καταστρέφει το εκκολπωματώδες επιθήλιο αρκετών θυλακικών μονάδων, ενώ ακολουθεί η συγχώνευση θυλακικών μονάδων λόγω της περιθυλακικής ίνωσης.  Στο επόμενο βήμα, οι θυλακικές κόκκινες κουκκίδες είναι χαρακτηριστικές του δισκοειδούς ερυθηματώδους λύκου (discoid lupus erythematosus) και οι πολύδυμες τρίχες αποτελούν ένδειξη θυλακικού ομαλού λειχήνα (lichen planopilaris). Οι κόκκινες κουκκίδες αφορούν παθολογικά σε διασταλμένα εκκολπώματα που περιέχουν κερατωσικό υλικό. Επιπλέον, η μείωση στον αριθμό και το μέγεθος των σμηγματογόνων αδένων, η παρουσία διασταλμένων αγγείων και η εξαγγείωση ερυθρών αιμοσφαιρίων στην περιθυλακική διανομή γύρω από τον ισθμό κάνουν το χρώμα πιο κοκκινωπό. Μετά το φλεγμονώδες στάδιο του θυλακικού ομαλού λειχήνα, μία κυανή περιθυλακική περιοχή, που προκύπτει από την ακράτεια χρωστικής, μπορεί να παρατηρηθεί μέσω της τριχοσκόπησης. Ακόμα, στο ινωτικό στάδιο, μεγάλες ακανόνιστες λευκές κουκκίδες συγχωνεύονται με ροζέ (στο χρώμα του παγωτού φράουλας) ή λευκές περιοχές. Χωρίς αυτά τα χαρακτηριστικά, η διάγνωση θα πρέπει να  καθοριστεί βάσει της κλινικής εικόνας ή/και των ιστοπαθολογικών ευρημάτων. Αν και είναι δυνατός ιστοπαθολογικά ο διαχωρισμός ανάμεσα στην ουλωτική αλωπεκία των ουδετερόφιλων/μικτών κυττάρων και την λεμφοκυτταρική ουλωτική αλωπεκία, σπάνια υπάρχουν σημαντικές ιστοπαθολογικές διαφορές ανάμεσα στις ασθένειες της κάθε κατηγορίας, που σημαίνει ότι η κλινική μορφολογία είναι σημαντικότερη σε αυτό το διαγνωστικό βήμα. Οι λευκές κουκκίδες περιγράφηκαν αρχικά σε έναν μαύρο ασθενή με θυλακικό ομαλό λειχήνα ως εστιακή μείωση στην επιδερμική χρωστική μελανίνη που επικάλυπτε την περιοχή των ινωδών τμημάτων, όμως η πρόσφατη έκθεση έδειξε ότι οι εξωκρινείς πόροι ανιχνεύονται επίσης ως λευκές κουκκίδες στο τριχωτό της κεφαλής των ανθρώπων με έγχρωμο δέρμα. Επομένως, οι λευκές κουκκίδες θα πρέπει να εξετάζονται προσεχτικά για το αν είναι ινώδη σημεία ή απλώς εξωκρινείς πόροι.

Όταν δεν μπορεί να παρατηρηθεί απώλεια θυλακικών στομίων στην περιοχή της τριχόπτωσης, τότε η διάγνωση που προκύπτει είναι μη-ουλωτική αλωπεκία. Στην κατηγορία αυτή, η γυροειδής αλωπεκία  συναντάται συχνότερα στην κλινική πρακτική και θα πρέπει να λαμβάνεται κατά κύριο λόγο υπόψιν για τη διαφορική διάγνωση. Το πρώτο σημείο ελέγχου είναι εάν παρατηρούνται ή όχι κίτρινες κουκκίδες, μαύρες κουκκίδες ή σπασμένες τρίχες. Όταν παρατηρούνται πολυάριθμες κίτρινες κουκκίδες, η διάγνωση της γυροειδούς αλωπεκίας επιβεβαιώνεται. Ωστόσο, ο μικρός αριθμός κίτρινων κουκκίδων παρατηρείται και σε άλλους τύπους αλωπεκίας συμπεριλαμβανομένων της ανδρογενετικής αλωπεκίας, της συγγενούς υποτρίχωσης και της τριχοφυτίας του τριχωτού της κεφαλής. Όταν παρατηρείται διαφορά στη διάμετρο των τριχών (≥20%), που σχετίζεται με τη σμίκρυνση των τριχοθυλακίων, τότε η διάγνωση πρέπει να είναι ανδρογενετική αλωπεκία. Επιπλέον, οι τρίχες σε μορφή κόμματος, έλικα, ζιγκ-ζαγκ ή σημάτων Μορς (διακεκομμένες) αποτελούν ένδειξη τριχοφυτίας. Όταν αυτές δεν εντοπίζονται, απαιτείται περαιτέρω κλινική ή/και ιστοπαθολογική έρευνα. Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, οι κίτρινες κουκκίδες αποτελούν ευαίσθητο δείκτη της γυροειδούς αλωπεκίας, αλλά δεν είναι καθοριστικές, καθώς αυτό το χαρακτηριστικό έχει αναφερθεί και στην περίπτωση μιας ουλωτικής αλωπεκίας, τον δισκοειδή ερυθηματώδη λύκο.

Στη μη-ουλωτική αλωπεκία, οι μαύρες κουκκίδες ή/και οι σπασμένες τρίχες αποτελούν ένδειξη γυροειδούς αλωπεκίας, όμως η τριχοτιλλομανία θα πρέπει να αποκλειστεί προσεχτικά για τη διάγνωση της γυροειδούς αλωπεκίας. Η γυροειδής αλωπεκία μπορεί να διαχωριστεί από την τριχοτιλλομανία με βάση την ύπαρξη τριχών σε μορφή θαυμαστικού ή/και συμπλεγμάτων κοντών χνοωδών τριχών (≤10mm). Η δραστηριότητα της γυροειδούς αλωπεκίας μπορεί να ελεγχθεί από την αναλογία των παθογνωμικών τριχών, όπως σπασμένες τρίχες, μαύρες κουκκίδες, τρίχες σε μορφή θαυμαστικού και κοντές χνοώδεις τρίχες. Παρ’ όλα αυτά, η γυροειδής αλωπεκία παρουσιάζει συχνά διάφορες τριχοσκοπικές καταστάσεις ανάλογα με τις περιοχές της βλάβης, υποδεικνύοντας τη σημασία της προσεχτικής παρατήρησης ολόκληρης της περιοχής της τριχόπτωσης. Στην τριχοτιλλομανία, δεν παρατηρούνται τρίχες σε μορφή θαυμαστικού και συμπλέγματα κοντών χνοωδών τριχών, γιατί είναι απίθανο να έχει ξεκινήσει πρόωρη καταγένεση. Οι επαναναπτυσσόμενες τρίχες στην τριχοτιλλομανία είναι σε φάση αναγένεσης, παρέχοντας την τελική ανάπτυξη στο στέλεχος της τρίχας. Ένα άλλο σημείο για τη διαφορική διάγνωση είναι οι σπειροειδείς τρίχες που σχηματίζονται από το τράβηγμα των τριχών στην τριχοτιλλομανία. Ωστόσο, θα πρέπει να είμαστε προσεχτικοί σχετικά με την συνύπαρξη γυροειδούς αλωπεκίας και τριχοτιλλομανίας. Όταν υπάρχουν τρίχες σε μορφή θαυμαστικού, υπάρχει ένδειξη συσχετισμού με τη γυροειδή αλωπεκία, ενώ αν δεν υπάρχει κανένα σημάδι όπως τρίχες σε μορφή θαυμαστικού, κοντές χνοώδεις τρίχες ή σπειροειδείς τρίχες, τότε θα πρέπει να εξεταστούν τόσο η γυροειδής αλωπεκία, όσο και η τριχοτιλλομανία, αλλά και ο συνδυασμός τους. Συμπερασματικά, θα πρέπει να σημειωθεί ότι θα πρέπει να είμαστε προσεχτικοί στην τριχοσκοπική διαφορική διάγνωση για αυτές τις δύο παθήσεις και είναι απαραίτητο να εξετάζουμε διεξοδικά τα κλινικά ή/και τα ιστοπαθολογικά στοιχεία στις διφορούμενες περιπτώσεις.

Όταν δεν υπάρχουν κίτρινες κουκκίδες, μαύρες κουκκίδες ή σπασμένες τρίχες, τότε η περιθυλακική κίτρινη απολέπιση, σε πιθανή ανάμιξη με σμήγμα, αποτελεί ένα στοιχείο για τη διάγνωση της σμηγματορροϊκής αλωπεκίας. Καθώς η ψωρίαση σπανίως προκαλεί τριχόπτωση, μπορεί να προκληθεί πρόβλημα στη διαφορική διάγνωση ανάμεσα σε αυτές τις δύο παθήσεις. Τα πιο σημαντικά ευρήματα στην ψωρίαση στο τριχωτό της κεφαλής είναι οι κόκκινες κουκκίδες, οι περιεστραμμένοι κόκκινοι κόμποι και τα σφαιρόμορφα αγγεία που προέρχονται από τα διασταλμένα τριχοειδή στις δερματικές θηλές, ενώ αυτά στην σμηγματορροϊκή αλωπεκία είναι τα διακλαδιζόμενα αγγεία και τα άτυπα ερυθρά αγγεία.

Όταν παρατηρούνται μονάχα κοντές χνοώδεις τρίχες χωρίς άλλα ευρήματα, η διαφορική διάγνωση γίνεται προβληματική. Τυπικά, αυτή η ένδειξη παρατηρείται στη διαλειπούσα γυροειδή αλωπεκία (remitting alopecia areata), αποκαλύπτοντας την δραστηριότητα επανανάπτυξης των τριχών, όμως θα πρέπει να συμπεριληφθούν και ορισμένες άλλες παθήσεις στη διαφορική διάγνωση. Αυτό το χαρακτηριστικό μπορεί να παρατηρηθεί στην πιο προχωρημένη περιοχή της ανδρογενετικής αλωπεκίας, όμως η διάγνωση της ανδρογενετικής αλωπεκίας είναι σχετικά εύκολη με την αναζήτηση της διαφοράς στη διάμετρο των τριχών στις πρόωρες περιοχές. Η ατελής τριχόπτωση στο κροταφικό τριχωτό της κεφαλής στην παιδική ηλικία είναι συχνά δύσκολο να διαγνωστεί, καθώς υπάρχουν τα δύο ενδεχόμενα της διαλειπούσας γυροειδούς αλωπεκίας και της κροταφικής τριγωνικής αλωπεκίας. Αν και η κροταφική τριγωνική αλωπεκία αναφέρεται και ως συγγενής τριγωνική αλωπεκία, η τριχόπτωση ξεκινάει από τη γέννηση μόνο στο 36,5% των ασθενών και επομένως προτιμάται η ονομασία της κροταφικής τριγωνικής αλωπεκίας. Η τριχόπτωση στην κροταφική τριγωνική αλωπεκία είναι επίμονη, ενώ ο απλός τύπος γυροειδούς αλωπεκίας (single type alopecia areata) που εμφανίζει μονάχα κοντές χνοώδεις τρίχες χωρίς παθογνωμικές τρίχες μετριάζεται εμφανώς σε ένταση μέσα σε έξι μήνες. Από το γεγονός αυτό και την πρότερη έκθεση της τριχοσκόπησης στην κροταφική τριγωνική αλωπεκία, τα διαγνωστικά κριτήρια συμπεριλαμβανομένων των τριχοσκοπικών ευρημάτων για την κροταφική τριγωνική αλωπεκία διαμορφώθηκαν ως εξής:

  • Τριγωνικό ή σε σχήμα λόγχης τμήμα αλωπεκίας στο μετωπιαίο-κροταφικό τριχωτό της κεφαλής
  • Τριχοσκοπικά φυσιολογικά θυλακικά στόμια με χνοώδεις τρίχες που περιβάλλονται από περιοχή τριχών σε φυσιολογικό τελικό στάδιο
  • Κανένα τριχοσκοπικό εύρημα σπασμένων τριχών, τριχών σε μορφή θαυμαστικού, μαύρων κουκκίδων, κίτρινων κουκκίδων και απώλεια θυλακικών στομίων
  • Επίμονη παρουσία, χωρίς σημαντική επανανάπτυξη των τριχών για έξι μήνες μετά από την κλινική ή την τριχοσκοπική επιβεβαίωση ύπαρξης χνοωδών τριχών.

Επιπλέον, η κροταφική τριγωνική αλωπεκία μπορεί να διαχωριστεί από την ουλωτική αλωπεκία των ορίων του τριχωτού της κεφαλής από την απουσία απώλειας θυλακικών στομίων και την αραιή πυκνότητα των τριχών. Η διαφορική διάγνωση από την απλασία του δέρματος (aplasia cutis) και τον σμηγματογόνο σπίλο (nevus sebaceous) είναι δυνατή βάσει της παντελούς έλλειψης δερματικών αποφύσεων και της διάφανης όψης στην απλασία του δέρματος, και τις φωτεινές κίτρινες κουκκίδες που δεν σχετίζονται με τα τριχοθυλάκια στον σμηγματογόνο σπίλο.

Σε ό,τι αφορά την τελογενή αλωπεκία (telogen effluvium), μία έκθεση έδειξε ότι οι κίτρινες κουκκίδες και οι κοντές χνοώδεις τρίχες παρατηρούνται ορισμένες φορές στην τελογενή αλωπεκία, ενώ μία άλλη ανέφερε παρουσία κάθετα αναπτυσσόμενων τριχών και κυριαρχία θυλακικών στομίων με μόνο ένα στέλεχος τρίχας να φύεται από αυτά ως ενδείξεις για τη διάγνωση της τελογενούς αλωπεκίας. Παρ’ όλα αυτά, σπανίως παρατηρούνται καθοριστικά διαγνωστικά ευρήματα και συνεπώς η διάγνωση της τελογενούς αλωπεκίας βασίζεται ουσιαστικά στον αποκλεισμό της ανδρογενετικής αλωπεκίας, του διαδεδομένου τύπου γυροειδούς αλωπεκίας και άλλων τύπων αλωπεκίας.

Συμπερασματικά, η τριχοσκόπηση είναι ένα πολύ ισχυρό εργαλείο για τη διάγνωση των παθήσεων τριχόπτωσης, όμως θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψιν ότι η τελική διάγνωση θα πρέπει να πραγματοποιείται με βάση την αξιολόγηση των τριχοσκοπικών και κλινικών εικόνων. Όταν υπάρχουν άλυτες αντιφάσεις, τότε συστήνεται η επαναληπτική εξέταση και η ιστοπαθολογική διερεύνηση. Επιπλέον, ο αλγόριθμος που παρουσιάζεται εδώ, καλύπτει μόνο περιορισμένες παθήσεις τριχόπτωσης και συνεπώς απαιτείται διεύρυνση σε μεγαλύτερο εύρος παθήσεων.

Μία άλλη οδός για τη διάγνωση των παθήσεων τριχόπτωσης είναι τα τριχοσκοπικά συμπεράσματα από τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα. Στη λιποιδηματώδη αλωπεκία (lipedematous alopecia) του τριχωτού της κεφαλής, μπορεί να παρατηρηθεί τριχοσκοπικά η γραμμική περιοχή της τηλεαγγειεκτασίας μέσα στις πτυχές του τριχωτού, που πιθανότατα έχουν προκληθεί από τη συμπίεση των επιφανειακών αιμοφόρων τριχοειδών. Οι πορτοκαλί κουκκίδες που φαίνονται μέσω της τριχοσκόπησης συνιστούν σαρκοείδωση του τριχωτού της κεφαλής και οι δυστροφικές τρίχες μπορεί να αποτελούν ένδειξη κοκκιωματώδους δραστηριότητας. Οι πορτοκαλί κουκκίδες σχετίζονται με τα στρογγυλά, καλοσχηματισμένα κοκκιώματα στο επιφανειακό δέρμα. Οι πεσμένες φολίδες (hair casts) εμφανίζονται τριχοσκοπικά ως λευκές προς καφέ κυλινδρικές δομές που περικλείουν τα κοντινά στελέχη τριχών, παρέχοντας μία ένδειξη για την αλωπεκία έλξης (traction alopecia). Στη «σκοροφαγωμένη» αλωπεκία δευτερεύουσας σύφιλης (moth-eaten alopecia of secondary syphilis), η ιστοπαθολογία είναι παρόμοια με αυτήν της γυροειδούς αλωπεκίας και συνεπώς η τριχοσκόπηση μπορεί να είναι παρόμοια. Παρ’ όλα αυτά, μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει έκθεση τριχοσκόπησης για συφιλιτική αλωπεκία.

Η τριχοσκόπηση είναι χρήσιμη όχι μόνο για τη διάγνωση, αλλά και για την αντιμετώπιση της γυροειδούς αλωπεκίας. Στη γυροειδή αλωπεκία, οι μαύρες κουκκίδες, οι κίτρινες κουκκίδες και οι κοντές χνοώδεις τρίχες έχουν σχετιστεί με τη σοβαρότητα της ασθένειας. Επιπλέον, οι μαύρες κουκκίδες, οι τρίχες σε μορφή θαυμαστικού και οι σπασμένες τρίχες σχετίζονται θετικά με τη δραστηριότητα της νόσου, ενώ οι κοντές χνοώδεις τρίχες σχετίζονται αρνητικά. Οι κίτρινες κουκκίδες ή οι κοντές χνοώδεις τρίχες παρατηρήθηκαν μέσω της τριχοσκόπησης στην περιοχή της τριχόπτωσης στο 63,7 και το 72,7% τριακοσίων Ασιατών ασθενών με γυροειδή αλωπεκία αντίστοιχα, και είτε κίτρινες κουκκίδες, είτε κοντές χνοώδεις τρίχες στην περιοχή της τριχόπτωσης στο 94,0% των ασθενών, αποκαλύπτοντας ότι αυτός ο συνδυασμός ενισχύει την ευαισθησία της διάγνωσης της γυροειδούς αλωπεκίας. Επιπλέον, καθώς οι κίτρινες κουκκίδες κυριαρχούν στη μακροχρόνια γυροειδή αλωπεκία, η διάρκεια της ασθένειας των εγγεγραμμένων ασθενών μπορεί να επιφέρει διαφορά σε ό,τι αφορά την εμφάνιση των κίτρινων κουκκίδων. Στους Αφροαμερικανούς ασθενείς με γυροειδή αλωπεκία, έχει παρατηρηθεί μέσω της τριχοσκόπησης ένα διάχυτο χρωστικό δίκτυο σε σχήμα κυψέλης και λευκές κουκκίδες, συστήνοντας ότι το χρώμα του δέρματος επηρεάζει τις εικόνες της τριχοσκόπησης. Επίσης, φαινομενικά φυσιολογικές τρίχες σε μορφή θαυμαστικού προς τα στόμια έχουν εντοπιστεί στην περιοχή του τριχωτού της κεφαλής γύρω από την βλάβη σε ασθενείς με γυροειδή αλωπεκία. Καθότι παρόμοια χαρακτηριστικά είχαν περιγραφεί παλαιότερα ως “coudability” από τον Shuster, αυτός ο τύπος τρίχας ορίστηκε ως “coudability hair”. Τέτοιες τρίχες εντοπίστηκαν στο 38% των ασθενών με γυροειδή αλωπεκία και σχετίστηκαν με τη δραστηριότητα της νόσου σε ένα σχετικά αρχικό στάδιο της γυροειδούς αλωπεκίας.  Κατά τη διάρκεια της ανοσοθεραπείας εξ επαφής (contact immunotherapy) για την γυροειδή αλωπεκία, διάχυτες γκριζογαλανές μελαγχρωμίες έχουν εμφανιστεί στο 5,91% των ασθενών (σε 11 από τους 186). Με τη χρήση της τριχοσκόπησης, οι δικτυοειδείς και κοκκιωδείς μελαγχρωμίες παρατηρήθηκαν να λιγοστεύουν τα στόμια και τους εξωκρινείς πόρους. Η ιστοπαθολογία των μελαγχρωμιών έδειξε λειχηνοειδή ή κενοτοπιώδη δερματίτιδα με νεκρωτικά κερατινοκύτταρα και δερματικούς μελανοφάγους, σε συμφωνία με μελαγχρωματική δερματίτιδα εξ επαφής. Επιπλέον, αυτό το σημάδι αποτελεί κλινική ένδειξη χαμηλής ανταπόκρισης στη θεραπεία.

Υπάρχουν ορισμένες εκθέσεις σχετικά με τριχοσκόπηση σε διάχυτης μορφής γυροειδή αλωπεκία ή παρόμοιας κλινικής εικόνας περιστατικά. Η διάχυτη γυροειδής αλωπεκία στην οξεία φάση συμπίπτει με την οξεία διάχυτη και ολική αλωπεκία του γυναικείου τριχωτού της κεφαλής που χαρακτηρίζεται ως γυροειδής αλωπεκία, η οποία εμφανίζει ταχεία πρόοδο της διάχυτης αλωπεκίας του γυναικείου τριχωτού και ευνοϊκή πρόγνωση. Παλαιότερη τριχοσκοπική μελέτη έδειξε ότι οι μαύρες κουκκίδες, οι τρίχες σε μορφή θαυμαστικού και οι σπασμένες τρίχες αποτελούν καθοριστικούς διαγνωστικούς δείκτες για την οξεία διάχυτη και ολική αλωπεκία του γυναικείου τριχωτού της κεφαλής (acute diffuse and total alopecia of the female scalp – ADTAFS) και τον αποκλεισμό της γυναικείας ανδρογενετικής αλωπεκίας (female pattern hair loss – FPHL) και της τελογενούς αλωπεκίας (telogen effluvium). Επιπλέον, ορισμένα από αυτά τα χαρακτηριστικά εντοπίστηκαν στο 95% των περιστατικών, ανάγοντάς τα σε ευαίσθητους δείκτες. Σε ό,τι αφορά τις κίτρινες κουκκίδες, αν και πολυάριθμες κίτρινες κουκκίδες εντοπίστηκαν στην οξεία διάχυτη και ολική αλωπεκία του γυναικείου τριχωτού της κεφαλής, περιορισμένος αριθμός κίτρινων κουκκίδων εντοπίστηκαν στο τριχωτό των ασθενών που υπέφεραν από γυναικεία ανδρογενετική αλωπεκία, συστήνοντας ότι μία διαφορική διάγνωση είναι δυνατή με βάση των αριθμό των κίτρινων κουκκίδων. Αντιθέτως, στην συγκαλυμμένη γυροειδή αλωπεκία (alopecia areata incognita), που είναι γνωστή ως μία άλλη μορφή διάχυτης γυροειδούς αλωπεκίας, οι δυστροφικές τρίχες, οι τρίχες σε μορφή θαυμαστικού και οι πτωματοποιημένες τρίχες (cadaverized hair) εντοπίστηκαν μόλις στο 28,6% των ασθενών, ενώ οι κίτρινες κουκκίδες και οι κοντές χνοώδεις τρίχες παρατηρήθηκαν σε όλα τα περιστατικά. Σε αυτήν τη μελέτη της συγκαλυμμένης γυροειδούς αλωπεκίας, η ιστοπαθολογία έδειξε αυξημένες χνοώδεις τρίχες και μόνο ήπια περιβολβική λεμφοκυτταρική εισχώρηση (subtle peribulbar lymphocytic infiltrate), συστήνοντας ότι αυτές οι περιπτώσεις συγκαλυμμένης γυροειδούς αλωπεκίας βρίσκονταν σε διαλείπουσα φάση, όχι σε ενεργή και φλεγμονώδη φάση. Επιπλέον, υπάρχει μία γνώμη ειδικού ότι η συγκαλυμμένη γυροειδής αλωπεκία δεν ανήκει στο φάσμα της γυροειδούς αλωπεκίας και ότι η τριχοσκοπική περιγραφή της συγκαλυμμένης γυροειδούς αλωπεκίας συμφωνεί με την γυναικεία ανδρογενετική αλωπεκία ή την οξεία τελογενή αλωπεκία, αποκαλύπτοντας ότι αυτές οι καταστάσεις μπορεί να συγχέονται.

Η τριχοσκόπηση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την ποσοτική ανάλυση των παθήσεων τριχόπτωσης. Η Rakowska και οι συνεργάτες αξιολόγησαν ποσοτικά τις τριχοσκοπικές εικόνες υγιών γυναικών με αυτές ασθενών γυναικείας ανδρογενετικής αλωπεκίας και τελογενούς αλωπεξίας και ανακάλυψαν ότι η γυναικεία ανδρογενετική αλωπεκία μπορεί να διαφοροποιηθεί από την χρόνια τελογενή αλωπεκία με βάση τα κάτωθι τριχοσκοπικά κριτήρια. Τα πιο σημαντικά κριτήρια είναι:

  • Αναλογία από περισσότερες από τέσσερις κίτρινες κουκκίδες σε τέσσερις εικόνες (70πλάσιας μεγέθυνσης) στη μετωπιαία περιοχή
  • Χαμηλότερο από το μέσο πάχος τρίχας στη μετωπιαία περιοχή σε σχέση με την ινιακή
  • Πάνω από 10% λεπτές τρίχες (κάτω από 0,03mm) στη μετωπιαία περιοχή

Τα λιγότερο σημαντικά κριτήρια περιλαμβάνουν αυξημένη αναλογία στη μετωπιαία σε σχέση με την ινιακή περιοχή από:

  • Τριχοσμηγματογόνους μονάδες μιας μόνο τρίχας
  • Χνοώδεις τρίχες
  • Περιθυλακικό αποχρωματισμό

Η παρουσία δύο πολύ σημαντικών κριτηρίων ή ενός πολύ σημαντικού και ενός λιγότερου σημαντικού κριτηρίου επιτρέπει τη διάγνωση της γυναικείας ανδρογενετικής αλωπεκίας με προσέγγιση 98%.

Οι ανωμαλίες του στελέχους της τρίχας μπορούν να διαγνωστούν από τα χαρακτηριστικά της τριχοσκόπησης όπως συνοψίζονται στον παρακάτω Πίνακα 1.  Στην περίπτωση του συνδρόμου κατσαρών μαλλιών νέγρικου τύπου (woolly hair syndrome), η διαφορική διάγνωση από τις κατσαρές τρίχες των φυσιολογικών μαλλιών είναι εύκολη με τη χρήση της τριχοσκόπησης, καθότι δεν διαφέρουν σημαντικά από τις ίσιες τρίχες. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένοι περιορισμοί: το χαρακτηριστικό σημάδι «ουράς τίγρης» (tiger tail) στην τριχοθειοδυστροφία (trichothiodystrophy) δεν μπορεί να παρατηρηθεί με την τριχοσκόπηση και η οπτική μικροσκοπία αποδεικνύεται πιο χρήσιμη. Επιπλέον, όταν υπάρχει υποψία για φθειρίαση του τριχωτού της κεφαλής (pediculosis capitis), η τριχοσκόπηση δεν θα πρέπει να πραγματοποιείται γιατί η άμεση επαφή με τα στελέχη των τριχών μπορεί να προκαλέσει μεταδόσεις.

Πίνακας 1. Χαρακτηριστικά Τριχοσκοπικά Γνωρίσματα των Ανωμαλιών του Στελέχους της Τρίχας

Μελέτη (έτος) Πάθηση Τριχοσκοπικά γνωρίσματα
Rakowska και συνεργάτες (2007)
Wallace και συνεργάτες (2009)
Μονιλέθριξ
(Monilethrix)
Καμπυλωτές τρίχες ανά τακτά διαστήματα, που θυμίζουν κορδέλα τσακισμένη ανά τακτά διαστήματα
Wallace και συνεργάτες (2009) Χημική βαφή Αλλαγή στο χρώμα της τρίχας, ξεκάθαρος διαχωρισμός
Wallace και συνεργάτες (2009)
Rakowska και συνεργάτες (2008)
Σύνδρομο Netherton Οζώδης τριχορρηξία
Άκρο σχήματος που μοιάζει  με υποστήριγμα για το μπαλάκι του γκολφ (golf tee-like end)
Wallace και συνεργάτες (2009) Τρίχες σε σχήμα φούσκας
(Bubble hair)
Δυσμορφία στο στέλεχος της τρίχας
Wallace και συνεργάτες (2009)
Rakowska και συνεργάτες (2008)
Δακτυλιοειδής λευκοτριχία
(Pili annulati)
Ήπια γυαλιστερή εμφάνιση, με εναλλασσόμενες ανοιχτόχρωμες και σκουρόχρωμες περιοχές
Κανονικό πλάτος, λευκές ζώνες με θαμπή όψη
Wallace και συνεργάτες (2009) Περιεστραμμένες τρίχες
(Pili torti)
Συστροφές στα στελέχη των τριχών
Rakowska και συνεργάτες (2008) Σύνδρομο κατσαρών μαλλιών νέγρικου τύπου
(Woolly hair syndrome)
Εμφάνιση κουλουριασμένου φιδιού (“crawling snake”)
Wallace και συνεργάτες (2009) Φολίδες
(Hair casts)
Φολίδες κερατίνης προσκολλημένες πάνω στα στελέχη των τριχών

Δεδομένων των αυξανόμενων τριχοσκοπικών ευρημάτων στις παθήσεις των τριχών, η τριχοσκόπηση έχει αναδειχτεί σε μία πολύ σημαντική τεχνική και μας επέτρεψε να αποφύγουμε τη βιοψία του τριχωτού της κεφαλής σε δύσκολες περιπτώσεις. Μέσα στα επόμενα 5 χρόνια, θα αναφερθούν περισσότερες παρατηρήσεις και επομένως θα είναι καίριος ο τρόπος κατανόησης όλων αυτών των ανακαλύψεων. Εδώ, προτάθηκε μία στρατηγική βασισμένη σε μία αλγοριθμική μέθοδο, όμως θα μπορούσαν να υπάρχουν άλλες προσεγγίσεις, που αναμένονται να βελτιώσουν τις γνώσεις μας για τις παθήσεις των τριχών. Επιπλέον, η τριχοσκόπηση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για ποσοτική ανάλυση όπως αναφέρθηκε παραπάνω και αναμένεται να αναπτυχθούν στο μέλλον επιπρόσθετα κριτήρια για άλλες παθήσεις. Παρ’ όλα αυτά, η σύνοψη και ο καθορισμός της τριχοσκοπικής ορολογίας θα είναι απαραίτητος, καθώς διάφοροι όροι έχουν ήδη εισαχθεί και θα εισαχθούν. Ακόμα, παρουσιάστηκε πρόσφατα η ενισχυμένη με υπεριώδη ακτινοβολία τριχοσκόπηση από τη Rudnicka και τους συνεργάτες, και με τη χρήση αυτού του εργαλείου, η τριχοφυτία, η θυλακίτιδα από πιτυρόσπορο και η πορφυρία διαγιγνώσκονται με μεγαλύτερη ακρίβεια και ευκολία, καθώς το υπεριώδες φως καλύπτει το φάσμα μιας λάμπας Γουντς (Wood’s lamp). Επιπλέον, εξελιγμένες μέθοδοι τριχοσκόπησης αναμένεται να αναπτυχθούν στο μέλλον. Ως νέα τεχνική, η ανακλαστική συνεστιακή Laser μικροσκοπία σάρωσης (reflectance confocal laser scanning microscopy) έχει χαρακτηριστεί χρήσιμη για την παρατήρηση των δομών των τριχοθυλακίων στις παθήσεις τριχόπτωσης και αναμένεται να διερευνηθεί με μεγαλύτερη λεπτομέρεια.

  • Η απώλεια των στομίων συνεπάγεται τη μόνιμη καταστροφή των τριχοθυλακίων, με αποτέλεσμα την ίνωση, οδηγώντας στη διάγνωση της ουλωτικής αλωπεκίας.
  • Η ύπαρξη μικροφλύκταινων ή/και πολύδυμων τριχών με έξι ή περισσότερες τρίχες αποτελεί ένδειξη ουλωτικής αλωπεκίας ουδετερόφιλων ή μικτών κυττάρων, όπως αποψιλωτικής θυλακίτιδας, χηλοειδούς ακμής και διαχωριστικής κυτταρίτιδας του τριχωτού της κεφαλής.
  • Τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της γυροειδούς αλωπεκίας είναι οι σπασμένες τρίχες, οι μαύρες κουκκίδες, οι τρίχες σε μορφή θαυμαστικού, οι κίτρινες κουκκίδες και οι κοντές χνοώδεις τρίχες.

Shugeki Inui, MD, PhD
CME: 15/11/12